HẠT CHUỖI VÀNG VĂN HÓA ÓC EO: ĐẶC ĐIỂM KỸ THUẬT VÀ QUAN HỆ GIAO LƯU VĂN HÓA ĐÔNG - TÂY (Nghiên cứu qua nhóm hiện vật lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh)

Tóm tắt

Hạt chuỗi vàng là một trong những loại hình trang sức tiêu biểu của văn hóa Óc Eo (thế kỷ I-VII), phản ánh trình độ kỹ thuật kim hoàn phát triển cũng như vị thế của Óc Eo trong mạng lưới giao lưu văn hóa và thương mại cổ đại. Trên cơ sở khảo sát trực tiếp sưu tập hạt chuỗi vàng văn hóa Óc Eo hiện lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử TPHCM, kết hợp với tư liệu từ một số di tích, bảo tàng ở miền Tây Nam Bộ và đối chiếu với tư liệu khảo cổ học Đông Nam Á, Nam Á và Trung Quốc, bài viết phân tích đặc điểm loại hình, kỹ thuật chế tác và bối cảnh văn hóa của nhóm hiện vật này. Kết quả nghiên cứu cho thấy hạt chuỗi vàng Óc Eo rất đa dạng về hình dạng và cấu trúc, gồm các loại hình cầu, trụ, đa diện, hạt “có mắt” và hạt thập nhị diện. Đặc biệt, nhóm hạt đa diện rỗng được chế tác bằng kỹ thuật tạo hạt có nhiều điểm tương đồng về kiểu dáng và kỹ thuật với truyền thống kim hoàn từng phổ biến ở Tây Á - Địa Trung Hải và về sau được ghi nhận rộng rãi tại Nam Á, Đông Nam Á. Những tương đồng này cho thấy khả năng chúng đã được truyền bá thông qua mạng lưới giao thương hàng hải. Như vậy, hạt chuỗi vàng Óc Eo không chỉ phong phú về loại hình, sản phẩm kim hoàn tinh xảo, mà còn là bằng chứng vật chất về quá trình tiếp xúc, hội nhập và tiếp biến văn hóa liên khu vực trong lịch sử.