Tạp chí Khoa học xã hội Thành phố Hồ Chí Minh

CỘT GỖ CÓ TRANG TRÍ TRONG VĂN HÓA ÓC EO – TỔNG QUAN VỀ ĐẶC ĐIỂM LOẠI HÌNH VÀ CHỨC NĂNG

2026-08-22T09:16:35+00:00

Các cuộc điều tra, thám sát và khai quật các di tích khảo cổ thuộc văn hóa Óc Eo, nhiều cột gỗ và cọc gỗ đã được phát hiện, trong đó nổi bật là nhóm cột gỗ có trang trí. Loại hiện vật này đã được một số học giả đề cập và diễn giải. Trên cơ sở kế thừa các kết quả đi trước, bài viết hệ thống hóa loại hình cột gỗ có trang trí trong văn hóa Óc Eo, bước đầu làm rõ các chức năng chủ yếu của loại hình hiện vật này.

DI TÍCH KHẢO CỔ HỌC THỌ SƠN – MỘT CÔNG XƯỞNG CHẾ TÁC VÒNG TAY ĐÁ THỜI ĐẠI KIM KHÍ Ở ĐÔNG NAM BỘ

2026-08-22T09:27:32+00:00

Di tích Thọ Sơn (thuộc địa phận tỉnh Đồng Nai mới, khu vực Bình Phước cũ) là một địa điểm khảo cổ quan trọng thuộc thời đại Kim khí ở Đông Nam Bộ, được phát hiện năm 2020 và khai quật năm 2023. Kết quả nghiên cứu cho thấy đây là di chỉ cư trú kết hợp công xưởng chế tác trang sức đá có tính chuyên môn hóa cao. Sự hiện diện của sản phẩm vòng tay từ các di chỉ xưởng như Thọ Sơn tại các di tích cư trú và mộ táng cách xa nhau hàng trăm kilômét cho thấy các địa điểm này không chỉ là những công xưởng đơn lẻ, mà đã hình thành nên một mạng lưới trao đổi nội vùng của cư dân tiền sử Đông Nam Bộ.

TƯ LIỆU VÀ NHẬN THỨC VỀ DI TÍCH GÒ ÓC EO QUA KẾT QUẢ KHAI QUẬT NĂM 2018 - 2019

2026-08-22T09:31:59+00:00

Bài viết tổng hợp và phân tích kết quả khai quật khảo cổ học tại di tích Gò Óc Eo (An Giang) do Viện Khảo cổ học thực hiện trong các năm 2018, 2019, kết hợp đối sánh với các kết quả nghiên cứu trước đây nhằm làm rõ đặc điểm địa tầng, di tích, di vật, niên đại và tính chất của di tích. Trên cơ sở các phát hiện khảo cổ học và tư liệu niên đại, bài viết nhận định Gò Óc Eo là một di tích tổng hợp, vừa là nơi cư trú, trung tâm tôn giáo, xưởng sản xuất thủ công và thương cảng quan trọng của văn hóa Óc Eo. Những kết quả nghiên cứu góp phần bổ sung nhận thức về quá trình hình thành, phát triển của trung tâm Óc Eo - Ba Thê cũng như vai trò của khu vực này trong mạng lưới giao thương quốc tế thời kỳ này.

DÂN CA KHMER TRONG CHƯƠNG TRÌNH NGOẠI KHÓA ÂM NHẠC – MỘT SỐ GHI NHẬN TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ Ở SÓC TRĂNG

2026-08-22T09:01:24+00:00

Từ dữ liệu khảo sát năm 2026 bài viết phân tích thực trạng tổ chức hoạt động ngoại khóa dân ca Khmer cho học sinh trung học cơ sở tại Sóc Trăng. Kết quả khảo sát cho thấy học sinh hiểu và tích cực tham gia, tuy nhiên các hoạt động ngoại khóa này đang được tổ chức thiên về biểu diễn văn nghệ. Để góp phần giữ gìn và phát huy di sản dân ca Khmer, các trường trung học cơ sở ở Sóc Trăng cần phát triển chương trình ngoại khóa âm nhạc như một hoạt động giáo dục di sản có mục tiêu, có nội dung, phương pháp và có sự phối hợp giữa giáo viên, với nghệ nhân, địa phương và các tổ chức xã hội.

HẠT CHUỖI VÀNG VĂN HÓA ÓC EO: ĐẶC ĐIỂM KỸ THUẬT VÀ QUAN HỆ GIAO LƯU VĂN HÓA ĐÔNG - TÂY (Nghiên cứu qua nhóm hiện vật lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh)

2026-08-22T09:06:31+00:00

Hạt chuỗi vàng là một trong những loại hình trang sức tiêu biểu của văn hóa Óc Eo (thế kỷ I-VII), phản ánh trình độ kỹ thuật kim hoàn phát triển cũng như vị thế của Óc Eo trong mạng lưới giao lưu văn hóa và thương mại cổ đại. Trên cơ sở khảo sát trực tiếp sưu tập hạt chuỗi vàng văn hóa Óc Eo hiện lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử TPHCM, kết hợp với tư liệu từ một số di tích, bảo tàng ở miền Tây Nam Bộ và đối chiếu với tư liệu khảo cổ học Đông Nam Á, Nam Á và Trung Quốc, bài viết phân tích đặc điểm loại hình, kỹ thuật chế tác và bối cảnh văn hóa của nhóm hiện vật này. Kết quả nghiên cứu cho thấy hạt chuỗi vàng Óc Eo rất đa dạng về hình dạng và cấu trúc, gồm các loại hình cầu, trụ, đa diện, hạt “có mắt” và hạt thập nhị diện. Đặc biệt, nhóm hạt đa diện rỗng được chế tác bằng kỹ thuật tạo hạt có nhiều điểm tương đồng về kiểu dáng và kỹ thuật với truyền thống kim hoàn từng phổ biến ở Tây Á - Địa Trung Hải và về sau được ghi nhận rộng rãi tại Nam Á, Đông Nam Á. Những tương đồng này cho thấy khả năng chúng đã được truyền bá thông qua mạng lưới giao thương hàng hải. Như vậy, hạt chuỗi vàng Óc Eo không chỉ phong phú về loại hình, sản phẩm kim hoàn tinh xảo, mà còn là bằng chứng vật chất về quá trình tiếp xúc, hội nhập và tiếp biến văn hóa liên khu vực trong lịch sử.

TRIẾT HỌC CỦA G.W.F. HEGEL VỀ BIỆN CHỨNG CỦA SỰ CÔNG NHẬN TRONG VẤN ĐỀ GIỚI VÀ SẮC TỘC

2026-08-22T08:45:40+00:00

Bài viết phân tích tư tưởng triết học của Hegel trong mối liên hệ với các tranh luận đương đại về giới và sắc tộc trong bối cảnh chính trị bản sắc. Trọng tâm nghiên cứu là khái niệm sự công nhận (Anerkennung) như một phạm trù bản thể luận của tự ý thức, được triển khai qua biện chứng Chủ - Nô, trong đó chủ thể chỉ đạt tới tính hiện thực thông qua quan hệ công nhận có tính qua lại với một chủ thể khác. Cùng với đó bài viết nhấn mạnh rằng việc tái tiếp nhận tư tưởng triết học Hegel hiện nay không thể tách rời phê phán đối với những giới hạn lịch sử của hệ thống, đặc biệt là dấu ấn của văn hóa phụ hệ và nhãn quan dĩ Âu trung tâm. Đồng thời qua phân tích cho thấy hạt nhân biện chứng của sự công nhận vẫn cung cấp một hệ quy chiếu khái niệm quan trọng để nhận diện các hình thức loại trừ trong đời sống chính trị - xã hội đương đại.