ĐẤU TRANH VƯỢT NGỤC CỦA TÙ CỘNG SẢN TRONG NHÀ TÙ THỰC DÂN PHÁP Ở VIỆT NAM TỪ NĂM 1930 ĐẾN NĂM 1945 - TRƯƠNG THỊ PHƯƠNG (Tạp chí Khoa học xã hội Thành phố Hồ Chí Minh, 2025)
Phong trào đấu tranh trong các nhà tù thực dân của các chiến sĩ cách mạng Việt Nam từ năm 1930 đến năm 1945 là sự kết hợp của nhiều hình thức, nội dung đấu tranh khác nhau. Trong đó, vượt ngục là một hình thức đấu tranh diễn ra trong hầu hết các nhà tù, thể hiện sự phản ứng quyết liệt của các chiến sĩ cộng sản đối với chế độ giam cầm hà khắc và cũng thể hiện khát vọng của họ được trở về tiếp tục đấu tranh vì độc lập tự do của đất nước. Phần lớn các cuộc vượt ngục đều được thực hiện dưới sự chỉ đạo của các cấp bộ Đảng. Các cuộc vượt ngục thành công là do có sự chuẩn bị kỹ lưỡng của chi bộ bên trong nhà tù, phối hợp với các cơ sở Đảng ở bên ngoài. Bên cạnh các cuộc vượt ngục thành công cũng có không ít những cuộc vượt ngục thất bại. Song, những thất bại ấy không làm lung lay ý chí của các chiến sĩ cộng sản. Từ năm 1930 đến năm 1945, đã có hàng ngàn tù nhân cộng sản vượt ngục thành công, trong đó không ít người đã trở thành cán bộ lãnh đạo chủ chốt của cách mạng như: Nguyễn Lương Bằng, Trần Tử Bình, Nguyễn Đăng Ninh, Nguyễn Chí Thanh, Trần Văn Giàu...